Sao có thể gọi là Tết nếu thiếu vị mứt ngọt thơm?

 
Vui lòng đăng nhập hoặc đăng ký để lưu vào danh mục yêu thích.
   

Mứt là món ăn vặt không thể thiếu ngày Tết. Từ thời ông bà, những khay đựng mứt rực rỡ sắc màu đã là truyền thống ngày xuân. Nếm vị mứt ngọt, thưởng tách trà thơm, trao nhau những lời chúc an lành, là hoạt động yêu thích của nhiều gia đình Việt. Nhưng cũng giống mọi thứ khác, khi thời đại thay đổi, khay bánh mứt cũng đổi thay.

Mứt là một thực phẩm phổ biến trên thế giới, có mặt từ lâu đời. Có lẽ bởi vì công thức đơn giản, chỉ là các loại trái cây hoặc củ nấu với đường. Tùy thuộc vào cách nấu và nồng độ đường, người ta có thể tạo ra nhiều loại mứt như mứt đông, mứt nhuyễn, mứt khô… Người phương Tây thường dùng mứt nhuyễn để ăn với bánh mì. Trong khi đó, người phương Đông lại ưa chuộng mứt khô, thường dùng chung với trà.

Mứt, quốc bảo ngày xưa

Từ xa xưa, nhiều dân tộc Á Đông trong đó có Việt Nam, dùng mứt trong khay bánh ngọt ngày Tết để đãi khách. Họ quan niệm rằng ngọt ngào là vị phù hợp nhất cho năm mới. Ngoài ra, khi các món ngọt còn khan hiếm, mứt là món dễ làm bậc nhất, bởi sử dụng gần như tất cả các sản vật địa phương.

Mỗi loại trái cây đều có một loại mứt tương ứng, nào là mứt cam, mứt bưởi, mứt dừa… Nếu không mua được trái cây, thì chỉ cần tìm vài củ gừng, củ khoai là cũng có được món mứt ngon lành.

Đó là mứt của dân thường. Thời còn vua chúa, có những loại mứt được xem là quốc bảo, chỉ dùng để trong các đại yến thết đãi sứ thần. Các loại mứt này cao sang ngay từ tên gọi, được làm từ các nguyên liệu hảo hạng nhất. Như mứt Cam Sành, được làm từ những trái cam ngon nhất của Nam bộ tiến vua. Hay mứt Thanh Yên, được làm từ trái Thanh Yên thuộc họ cam, có xuất xứ từ Ấn Độ. Cao quý bậc nhất còn có mứt Bát Bửu, còn gọi là loại mứt hoàng gia, bởi có hình vương miện, kết lại từ tám loại mứt cao lương khác.

Mứt tết

Nghệ nhân Hoàng Anh và những món mứt cung đình do chị tái hiện. Ảnh: Hoàng Thụy

Đến thời ông bà chúng ta, nếu hỏi lại, chắc chắn bạn sẽ được nghe kể những kỉ niệm thú vị quanh hộp mứt tết. Như hộp mứt thập cẩm “huyền thoại” của thời bao cấp, được đựng trong hộp giấy màu hồng đào.

Ngày đó, mứt thường được đứng đầu bảng về độ… hiếm, trên cả bóng bì, bánh đa nem, mì chính. Bởi ai cũng muốn có mứt chưng tết, nếu không nhanh chân ghé lấy là sẽ hết. Nhiều gia đình phải cử người đứng xếp hàng từ nửa đêm mới có phần. Bởi thiếu mứt thì Tết hẳn sẽ mất đi một phần không khí.

3 món mứt Tết ngon dễ làm

Bạn có biết cách làm mứt kiwi, thơm và nho chưa? Nếu chưa đừng bỏ qua video hướng dẫn trên của Bếp Gia Đình để có những món mứt ngon đón Tết nha

Mỗi loại mứt, một lời chúc

Sau này, với sự xuất hiện của các loại mứt công nghiệp, khay mứt ngày Tết đã đa dạng hơn. Mứt có màu sắc đa dạng, để vào mâm ngũ quả chưng thì ngon miệng, ngon cả mắt. Thường nhà nào cũng để vài ba loại khác nhau, dùng khi thưởng trà, chuyện trò đầu năm. Khi kinh tế phát triển, các nguyên liệu phong phú và dồi dào hơn, người ta có đủ điều kiện để sáng tạo nên nhiều loại mứt mới.

Không còn là những miếng mứt với hình dài truyền thống, mứt đã biến hóa hơn rất nhiều. Mứt dứa (thơm) có dạng hình tròn, tượng trưng cho sự viên mãn. Mứt khế lại có hình bán nguyệt theo cánh khế, vị chua. Có cả mứt cà chua bi ngộ nghĩnh, tốt cho sức khỏe bởi chứa nhiều vitamin C. Với các nguyên liệu ngoại nhập, cũng hình thành nên các món mứt nghe rất “ngoại”. Như mứt Cherry làm từ trái Cherry (anh đào) hay mứt Kiwi từ trái Kiwi, xuất xứ từ các vùng lạnh như Úc và New Zealand.

Nhưng lạ lùng nhất có lẽ là các hương vị đặc biệt như mứt khổ qua. Nhiều người không tin rằng loại trái cây này có thể làm mứt được, bởi vị đắng đặc trưng. Nhưng hóa ra, loại mứt lẫn ngọt pha đắng này lại khá được ưa chuộng. Vị đặc biệt này rất được lòng các gia đình ở nông thôn, trong khi nhiều người khác lại chú ý đến các giá trị dinh dưỡng bên trong. Các gia đình thông gia cũng thường biếu mứt khổ qua cho nhau, để chúc tân lang tân nương cùng nhau vượt qua sướng khổ ngọt bùi trong đời sống hôn nhân.

Dù vậy, hầu hết các gia đình Việt vẫn ưa chuộng các món mứt xưa cũ. Bởi ngoài hương vị đã thành thân quen, các loại mứt này đã gắn liền với những giá trị không thể thay thế. Mứt gừng là món gần như không thể thiếu, bởi màu vàng và vị cay nồng tượng trưng cho “một cuộc sống đầm ấm, hạnh phúc”.

Mứt dừa màu trắng thanh khiết, vị thơm ngọt, chính là đại diện cho cảnh “đoàn viên, sum vầy”. Mứt hạt sen ngọt bùi, thanh mát, màu xanh ngọc, có ý nghĩa thay cho lời chúc “gia đình đông đúc, con cháu đầy đàn”… Nắm vững các ý nghĩa này, ta mới chọn được loại mứt phù hợp với mong muốn của gia đình trong dịp năm mới.

Là ý, là tình

Theo các quan niệm xưa, một khay mứt đủ tiêu chuẩn phải bao gồm tám lại mứt khác nhau. Bởi vì số 8 là số may mắn, phát tài (phát âm tiếng Hán là “bát”, gần đồnfg âm với “phát”). Đó là lí do vì sao vua chúa ngày xưa có món mứt Bát Bửu, chứ không phải Thất Bửu hay Cửu Bửu, Thập Bửu. Tuy vậy, ngày nay với sự gia nhập của các loại bánh Tây, kẹo Tây, số lượng mứt trong khay đãi Tết đã khiêm tốn hơn. Trẻ con hiện đại cũng không hào hứng với món ăn này như các thế hệ trước.

Giá trị thưởng thức của mứt giờ đây gắn liền với việc thưởng trà. Vị ngọt thơm của mứt kết hợp hoàn hảo với vị đắng nhè nhẹ dịu êm của trà. Trong cái se lạnh đầu xuân, còn gì thú bằng được ngồi quanh tách trà nóng, vừa chuyện trò rôm rả vừa ngắm sắc mai đào. Nhưng ngoài giá trị thưởng thức, mứt và trà còn là bộ đôi có nhiều tác dụng tốt lành cho sức khỏe. Những ích lợi của trà thì hầu như ai cũng biết. Nào là chống oxy hóa, chống ung thư, giúp thư giãn, giảm lo âu…

Nhưng với mứt thì tùy mỗi loại lại có một lợi ích khác nhau, phụ thuộc vào nguyên liệu. Ví như mứt gừng thì có tác dụng làm ấm tỵ vì, giải độc, chữa ho, giúp giải rượu. Mứt tắc giúp giải nhiệt, kích thích tiêu hóa, giúp ăn ngon. Mứt cà chua, cà rốt giúp sáng mắt đẹp da. Còn mứt dừa sẽ tốt cho nhuận tràng…

Người phụ nữ trong gia đình nếu khéo chọn, thì khay mứt không chỉ là món ăn vặt, mà còn là vị thuốc. Nếu nhà có chồng làm sếp hay công việc giao thiệp rộng, phải tiếp đãi anh em nhiều, thì mứt gừng cần được ưu tiên. Còn nếu nhà có nhiều người lớn tuổi hay trẻ con, thì phù hợp nhất là mứt dừa, mứt tắc.

Những điều này tuy nhỏ bé này lại cho thấy cái khéo léo, tế nhị, hiểu biết của người mẹ, người quán xuyến gia đình. Khay mứt giản dị bên tách trà ngày xuân đơn giản vậy, nhưng chứa đựng cả ý, cả tình của xuân mới. Vậy nên đừng vì cuộc sống ngày càng nhanh, càng vội mà lơ đãng, qua loa. Vì chỉ có bên tách trà thơm, nếm vị mứt ngọt, Tết mới thật sự bắt đầu. Tết mới thật sự là Tết.

Bài: Hoài Nam

   
Món ăn vặt (QC)
Giới thiệu danh sách các món ăn vặt tuyệt ngon cho cả nhà.